Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından yürütülen SAYEM 1833 – Türkiye Yeşil Sanayi Projesi, demir-çelik sektöründe teknolojik bir dönüşüm programını desteklemeye başladı. Dünya Bankası’nın da katkı sağladığı bu program, sektörde yaygın olarak kullanılan DC tahrik sistemlerini, yerli ve milli AC tahrik sistemleriyle değiştirmeyi amaçlıyor. Bu dönüşümle yüksek verimlilik, düşük bakım maliyeti ve sürdürülebilirlik hedefleniyor.
WAT Motor’un yürütücülüğündeki Ürünleştirme Programı, üç ana proje etrafında şekilleniyor. WAT Motor, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Analiz Motor iş birliğiyle verimlilik odaklı AC motor ailesi geliştirilecek. Yıldız Teknik Üniversitesi, Sönmez Trafo ve Genkor ise yüksek verimli endüstriyel sürücü platformu üzerine çalışacak. PGR ve Toprakkale Sac ise ağır hizmet tipi redüktör sistemleri tasarlayacak.
Üniversite ve sanayi iş birliğiyle yürütülen 8 paydaşlı AR-GE çalışması, haddehane uygulamalarına yönelik yüksek güçlü ve rekabetçi ürünler geliştirmeyi amaçlıyor. Bu proje, elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanındaki yerli yetkinliği artırmayı ve yüksek ihracat potansiyeli taşıyan sürdürülebilir çözümler üretmeyi hedefliyor.
Programın temel hedeflerinden biri, yüzde 82-88 verimliliğe sahip DC motor sistemlerini, yüzde 96,5 ve üzeri verimliliğe sahip senkron motor tabanlı tahrik sistemleriyle değiştirmek. Bu geçiş, enerji tüketimini ve karbon emisyonlarını önemli ölçüde azaltırken, bakım ihtiyacını düşürerek işletme sürekliliğini artıracak.
Geliştirilecek sistemler, enerji geri kazanımı, gelişmiş kontrol algoritmaları ve kestirimci bakım gibi özelliklerle donatılacak. Ayrıca, haddehanelerin yüksek tork gereksinimlerini karşılayacak ağır hizmet tipi redüktör sistemleri de yerli olarak tasarlanacak. Bu entegre yaklaşım, motor, sürücü ve mekanik güç aktarım sistemlerini kapsayan bütüncül bir yerli teknoloji platformu oluşturacak.
Program sonunda ortaya çıkacak yerli teknolojilerin, Türkiye sanayisinde kullanılmasının yanı sıra Avrupa başta olmak üzere küresel pazarlarda da rekabetçi ürünler olarak yerini alması bekleniyor. Bu yeni nesil tahrik sistemleri, Türkiye’nin yeşil dönüşüm ve yüksek katma değerli üretim hedeflerine önemli katkılar sağlayacak.
Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), demir-çelik üretiminde karbon yoğunluğunu azaltmayı küresel ticaretin kritik bir unsuru haline getirdi. Türkiye’nin Avrupa pazarına yaptığı demir-çelik ihracatı göz önüne alındığında, üretim süreçlerindeki karbon ayak izinin azaltılması stratejik bir rekabet avantajı sunuyor.
Enerji verimliliği yüksek ve düşük karbon yoğunluğuna sahip üretim teknolojilerine geçiş yapamayan tesislerin, ihracat pazarlarında maliyet baskısıyla karşılaşması öngörülüyor. Bu nedenle, sanayi üretiminde kullanılan elektrikli tahrik sistemlerinin modern ve yüksek verimli teknolojilerle dönüştürülmesi, hem enerji maliyetlerini düşürecek hem de sürdürülebilir üretim ve ihracat rekabetçiliğini koruyacak stratejik bir gereklilik olarak öne çıkıyor.
Demir-çelik sektörü, Türkiye’nin toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 7’sini, sanayi sektöründeki enerji kullanımının ise yaklaşık yüzde 22’sini oluşturuyor. Bu yüksek enerji yoğunluğu, üretim süreçlerindeki teknolojilerin verimli hale getirilmesinin enerji maliyetleri ve karbon emisyonları üzerinde büyük bir etki yaratacağını gösteriyor.
Haddeleme proseslerinde kullanılan eski nesil DC motor tabanlı teknolojiler, yüksek bakım ihtiyacı ve düşük enerji verimliliği nedeniyle günümüz sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu değil. Elektrik makineleri ve güç elektroniğindeki gelişmelerle birlikte, yüksek verimli AC senkron motor tabanlı tahrik sistemleri, özellikle rotoru sargılı senkron motor (WRSM) teknolojisi, demir-çelik sektöründe güçlü bir alternatif haline geldi.
Bu kapsamda kurgulanan Ürünleştirme Programı, demir-çelik sektöründeki haddehaneler için yüksek güçlü, enerji verimli ve sürdürülebilir yeni nesil elektrikli tahrik sistemleri geliştirmeyi hedefliyor. Geliştirilecek çözümler, motor, sürücü, güç elektroniği, redüktör ve kontrol sistemlerini içeren entegre bir yaklaşımla tasarlanacak.
